Các can thiệp vẹo cột sống ở trẻ em chỉ được thực hiện sau khi có chẩn đoán y khoa.

Gù, vẹo cột sống ở trẻ em là bệnh lý khá phổ biến, với tỷ lệ khoảng 0,5 - 1% dân số. Các chuyên gia nhấn mạnh việc phát hiện sớm và can thiệp đúng chỉ định y khoa là yếu tố quan trọng, bởi bệnh thường tiến triển âm thầm và dễ bị bỏ qua khi trẻ vẫn sinh hoạt bình thường.

Trẻ mắc vẹo cột sống có thể tiến triển âm thầm

Theo ThS.BS.CK2 Đặng Khải Minh (Khoa Chấn thương Chỉnh hình, Bệnh viện Nhi đồng 1), ê kíp tại bệnh viện quyết định áp dụng “phẫu thuật hai thì” để giải cứu cột sống cho các bệnh nhi có vẹo cột sống mức độ nghiêm trọng. Đây là lần đầu tiên bệnh viện triển khai kỹ thuật này cho các ca vẹo cột sống nặng.

Ở góc nhìn lâm sàng, PGS.TS Đinh Ngọc Sơn (Trưởng Khoa Phẫu thuật cột sống, Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức) cho rằng phần lớn trẻ đến khám khi bệnh đã tiến triển nặng. Việc phát hiện muộn khiến điều trị khó khăn hơn và làm tăng nguy cơ biến chứng lâu dài.

Cong vẹo cột sống thường gặp ở trẻ em, tỷ lệ mắc khoảng 0,5 - 1% dân số. Đa số trường hợp không xác định được nguyên nhân cụ thể. Một số trẻ có thể mắc do yếu tố bẩm sinh, bệnh lý thần kinh - cơ, hoặc thói quen sinh hoạt sai tư thế kéo dài. Điểm nguy hiểm là bệnh tiến triển âm thầm, ít biểu hiện rõ ràng nên dễ bị bỏ qua.

Diễn biến thường gặp và các trường hợp được ghi nhận

Nhiều trẻ sinh hoạt bình thường, không đau đớn, không hạn chế vận động. Dấu hiệu ban đầu thường kín đáo như lệch vai, gù nhẹ hoặc mất cân đối cơ thể. Vì vậy, không ít phụ huynh chủ quan và chỉ đưa trẻ đi khám khi tình trạng đã trở nên nghiêm trọng.

Trong số các ca được đề cập, có bé gái 11 tuổi ở Hà Nội được đưa đến Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức trong chương trình khám sàng lọc và chụp X quang miễn phí. Trước đó, cột sống của bé đã vẹo tới 63 độ; gia đình cho biết bé vẫn sinh hoạt bình thường, chỉ hơi lệch vai nên không để ý. Một trường hợp khác là trẻ chưa đầy 10 tuổi có độ vẹo trên 40 độ; thậm chí có cháu vẹo hơn 80 độ mới đến viện khi cột sống đã biến dạng rõ rệt.

Ngưỡng điều trị: theo mức độ cong

BS Minh cho biết, với độ cong dưới 20 độ, trẻ chỉ cần tập vật lý trị liệu. Từ 20 đến 45 độ cần kết hợp mang áo nẹp. Trên 45 độ mới cân nhắc phẫu thuật.

Theo thông tin từ Bệnh viện Nhi đồng 1, từ năm 2022 đến nay, bệnh viện đã phẫu thuật hơn 30 ca vẹo cột sống.

Quy trình phẫu thuật hai thì và mục tiêu điều trị

Với các ca vẹo cột sống mức độ nghiêm trọng, ê kíp tại Bệnh viện Nhi đồng 1 áp dụng “phẫu thuật hai thì” nhằm giúp cột sống được giải cứu và tủy sống thích nghi.

Ở thì đầu, bác sĩ cắt mấu khớp, đặt vít chân cung và sử dụng khung Halo kéo giãn cột sống liên tục trong 2 - 4 tuần. Mục tiêu là giúp tủy sống thích nghi dần.

Ở thì hai, phẫu thuật viên tiến hành nắn chỉnh bằng thanh dọc và hàn xương cố định.

Quy trình có sự hỗ trợ chuyên môn từ PGS.TS.BS Võ Quang Đình Nam (Trưởng khoa Chấn thương Chỉnh hình Nhi, Bệnh viện Chấn thương Chỉnh hình TP.HCM).

Tác động sức khỏe và khuyến cáo phát hiện sớm

Hệ lụy của cong vẹo cột sống không chỉ dừng ở thẩm mỹ. Khi cột sống biến dạng, lồng ngực có thể bị ảnh hưởng, làm giảm không gian phát triển của phổi. Ở các trường hợp nặng, bệnh có thể gây suy giảm chức năng hô hấp, thậm chí dẫn đến xẹp phổi.

Đặc biệt, giai đoạn từ 5 đến 8 tuổi được xem là thời kỳ vàng để phổi phát triển. Nếu cột sống bị cong vẹo trong thời điểm này, những ảnh hưởng đến sức khỏe trẻ có thể kéo dài lâu dài.

PGS. Sơn khuyến cáo phụ huynh có thể phát hiện sớm bằng các quan sát đơn giản tại nhà: khi trẻ đứng thẳng, kiểm tra hai vai có cân đối hay không, có hiện tượng lệch vai hay không; khi trẻ cúi người về phía trước, nếu một bên lưng nhô cao hơn bên còn lại thì có thể là dấu hiệu bất thường và cần đưa trẻ đi khám.

Lưu ý về thói quen sinh hoạt và can thiệp đúng chỉ định

Bác sĩ cũng cảnh báo các thói quen sinh hoạt không đúng như ngồi học sai tư thế, cúi gập người, mang cặp quá nặng hoặc ít vận động trong thời gian dài đều có thể ảnh hưởng đến cột sống của trẻ. Phụ huynh và giáo viên cần chú ý điều chỉnh tư thế ngồi học, khuyến khích trẻ vận động thể chất thường xuyên và kiểm tra cột sống định kỳ, nhất là trong giai đoạn trẻ phát triển nhanh.

Liên quan đến việc “chỉnh dáng” khi trẻ bước vào tuổi dậy thì, các chuyên gia lưu ý rằng nhiều trường hợp tốn kém hàng chục, thậm chí hàng trăm triệu đồng nhưng hiệu quả hạn chế và có thể tiềm ẩn rủi ro. Do đó, phụ huynh cần tầm soát định kỳ và chỉ can thiệp khi có chẩn đoán y khoa.

Trường hợp đã được chẩn đoán mắc bệnh, cần theo dõi sát để kịp thời điều chỉnh phác đồ điều trị theo chỉ định của cơ sở y tế, nhằm tránh tiến triển nặng.