Hà Nội đặt nền móng cho hệ thống đô thị dưới lòng đất hiện đại

Không chỉ mở rộng không gian phát triển trên mặt đất, Hà Nội đang đặt mục tiêu khai thác mạnh không gian ngầm theo từng tầng độ sâu với các chức năng riêng biệt. Định hướng này được kỳ vọng giúp giảm áp lực hạ tầng, mở rộng dư địa phát triển và từng bước hình thành một lớp đô thị vận hành song song dưới lòng đất cho thành phố gần 10 triệu dân.

Theo định hướng quy hoạch, không gian ngầm của Hà Nội sẽ được tổ chức theo nhiều tầng chức 
năng nhằm bảo đảm tính khoa học, hiệu quả khai thác và an toàn vận hành.

Ở lớp nông nhất, từ 0-15 m dưới mặt đất, thành phố ưu tiên bố trí các công trình phục vụ trực tiếp nhu cầu dân sinh và vận hành đô thị. Khu vực này bao gồm hệ thống đường đi bộ ngầm, bãi đỗ xe ngầm, các tuyến đường ống kỹ thuật cùng những hạng mục hỗ trợ cho mạng lưới đường sắt đô thị.

Tầng không gian từ 15-30 m được quy hoạch cho các công trình kỹ thuật chuyên biệt và hạ tầng mang tính chiến lược. Trong đó có các tuyến metro tầng sâu, hệ thống phòng chống thiên tai, kho dự trữ năng lượng, vật tư chiến lược, các hào kỹ thuật tổng hợp và những công trình yêu cầu điều kiện kiểm soát môi trường, khí hậu nghiêm ngặt.

Ở độ sâu từ 30-50 m, Hà Nội dự kiến dành quỹ không gian cho các hạ tầng trọng yếu như bể chứa nước ngầm quy mô lớn, các tuyến hạ tầng kỹ thuật xương sống và các công trình phục vụ quốc phòng - an ninh.

Trong khi đó, khu vực sâu hơn 50 m được xác định là vùng dự trữ tài nguyên nghiêm ngặt và chưa được đưa vào kế hoạch khai thác trong thời hạn quy hoạch hiện nay.

Hình thành mạng lưới trung tâm ngầm kết nối bằng hệ thống hầm chiến lược

Định hướng phát triển không gian ngầm của Hà Nội không chỉ dừng lại ở việc xây dựng các công trình riêng lẻ mà hướng tới thiết lập một cấu trúc đô thị vận hành theo chiều đứng.

Theo đó, thành phố sẽ từng bước hình thành các trung tâm ngầm quy mô lớn được kết nối với nhau thông qua hệ thống hầm chiến lược. Mạng lưới này dự kiến bao gồm các tuyến metro, bãi đỗ xe ngầm, trung tâm thương mại, không gian dịch vụ và các tuyến giao thông kết nối dưới mặt đất.

Mô hình phát triển này được kỳ vọng góp phần giảm tải cho hạ tầng mặt đất vốn đang chịu áp lực lớn từ quá trình đô thị hóa nhanh, đồng thời tạo thêm không gian phát triển mới trong bối cảnh quỹ đất ngày càng hạn chế.

Ở góc độ quy hoạch, xu hướng khai thác không gian ngầm đang được nhiều đô thị lớn trên thế giới áp dụng nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng đất và tăng khả năng chống chịu của hệ thống hạ tầng đô thị. Việc phân chia chức năng theo từng tầng sâu giúp hạn chế xung đột không gian, đồng thời tạo điều kiện cho các công trình kỹ thuật trọng yếu hoạt động ổn định hơn trong dài hạn.

Bên cạnh đó, việc phát triển các trung tâm ngầm liên kết với mạng lưới giao thông công cộng có thể tạo động lực cho mô hình đô thị nén, giảm nhu cầu mở rộng đô thị theo chiều ngang và nâng cao hiệu quả khai thác hạ tầng hiện hữu. Đây cũng được xem là giải pháp giúp các thành phố lớn ứng phó với áp lực gia tăng dân số và nhu cầu sử dụng đất trong tương lai.

Hoàn thiện 40% không gian ngầm khu vực trung tâm vào giai đoạn 2045-2065

Theo lộ trình dự kiến, Hà Nội sẽ triển khai quy hoạch không gian ngầm qua 4 giai đoạn. Trong giai đoạn 2026-2035, trọng tâm là hoàn thiện khung pháp lý, cơ chế quản lý và xây dựng quy hoạch tổng thể cho toàn bộ hệ thống không gian ngầm. Đến giai đoạn 2045-2065, thành phố đặt mục tiêu xây dựng và phát triển không gian ngầm tại khu vực trung tâm đạt khoảng 40%.

Sau năm 2065, định hướng phát triển sẽ chuyển từ mở rộng xây dựng sang quản lý, vận hành và tối ưu hóa hệ thống bằng công nghệ số. Mục tiêu cuối cùng là hình thành một “lớp đô thị thứ hai” hoàn chỉnh dưới lòng đất, được vận hành đồng bộ và quản trị hiệu quả thông qua các nền tảng công nghệ hiện đại.

Nếu được triển khai theo đúng lộ trình, không gian ngầm sẽ trở thành một trong những động lực phát triển mới của Hà Nội, góp phần mở rộng năng lực hạ tầng đô thị và tạo thêm dư địa tăng trưởng cho thành phố trong nhiều thập kỷ tới.