Luật Đô thị đặc biệt được xem là bước đột phá để mở khóa sự phát triển của TP. Hồ Chí Minh

Luật Đô thị đặc biệt được các chuyên gia nhận định là bước đi cần thiết nhằm tháo gỡ các điểm nghẽn thể chế, mở rộng dư địa phát triển và giúp TP. Hồ Chí Minh tiệm cận chuẩn mực quốc tế, qua đó củng cố vai trò đầu tàu kinh tế của thành phố trong giai đoạn mới. Tại hội thảo tham vấn chuyên gia về dự thảo “Luật Đô thị đặc biệt - Chính sách đột phá và không gian phát triển cho TP. Hồ Chí Minh trong kỷ nguyên mới” do UBND TP. Hồ Chí Minh phối hợp với Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh tổ chức, các nhà khoa học và chuyên gia cho rằng luật không chỉ tháo gỡ điểm nghẽn thể chế mà còn tạo nền tảng pháp lý ổn định cho nhà đầu tư và đội ngũ cán bộ dám nghĩ, dám làm trên cơ sở dài hạn.

Kinh nghiệm quốc tế trong xây dựng luật cho siêu đô thị

Dẫn chứng kinh nghiệm quốc tế, PGS.TS Trần Hoàng Ngân, Chủ tịch Hội đồng tư vấn đột phá phát triển Trường Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh, cho biết nhiều quốc gia phát triển đã ban hành luật riêng cho đô thị lớn. Ông nêu ví dụ như Hàn Quốc có Luật Seoul, Nhật Bản có Luật Tokyo, và Trung Quốc có cơ chế cho Thượng Hải và Thâm Quyến. Từ đó, ông Ngân cho rằng Việt Nam cần có đạo luật riêng cho TP. Hồ Chí Minh thay vì dừng ở các nghị quyết thí điểm, nhằm tạo hành lang pháp lý ổn định để nhà đầu tư yên tâm và chính quyền có điều kiện triển khai trên nền tảng dài hạn.

Ông Ngân nhấn mạnh: “Chúng ta không thể cứ mỗi lần vướng lại xin một nghị quyết; TP. Hồ Chí Minh, vai trò là đầu tàu kinh tế, đóng góp hơn 1/4 ngân sách quốc gia, cần một khung pháp lý đủ rộng, đủ linh hoạt nhưng cũng phải đủ bền vững để tự quyết định vận mệnh phát triển của mình trong sự vận hành của cả nước.”

Ông cũng lưu ý thành phố cần tổng kết các vướng mắc khi triển khai các Nghị quyết số 54, 98, 260… để Luật Đô thị đặc biệt có thể giải quyết triệt để các điểm nghẽn. Đồng thời, đạo luật mới cần tận dụng tối đa các chủ trương, chính sách của Bộ Chính trị để phát triển và khai thác hiệu quả các động lực tăng trưởng.

Định hướng hoàn thiện chính sách và cơ chế thực thi đặc thù

Đồng quan điểm, GS.TS Vũ Minh Khương, giảng viên Trường Chính sách Công Lý Quang Diệu (Đại học Quốc gia Singapore), cho rằng đây là cơ hội mang tính lịch sử để TP. Hồ Chí Minh có bước đột phá. Theo ông Khương, thành phố cần xây dựng thương hiệu xoay quanh ba giá trị cốt lõi (3H): Hy vọng (thắp sáng niềm tin cho cả nước), Hào khí (biểu tượng hội nhập quốc tế) và Hợp lực (tạo sự cộng hưởng với các địa phương). Ông khuyến nghị tập trung vào mô hình “5 cánh sao” mang tính chiến lược.

• Định vị chiến lược: xác định rõ vị thế trên bản đồ quốc tế trong 10-20 năm tới để thu hút nguồn lực cho các lĩnh vực như trí tuệ nhân tạo (AI), startup, tài chính xanh và đô thị thông minh.
• Liên kết vùng: hướng tới nâng GDP bình quân đầu người từ 10.000 USD lên 20.000 USD; đồng thời thúc đẩy khu vực Đông Nam Bộ và Tây Nam Bộ tăng trưởng 10-12% thông qua việc hình thành Quỹ phát triển vùng.
• Cơ chế nội sinh: tham khảo kinh nghiệm Singapore về việc thu lại 50-70% giá trị gia tăng từ đất đai sau đầu tư hạ tầng để tái đầu tư phát triển, chuyển từ cơ chế “xin - cho” sang mô hình kiến tạo giá trị.
• Sự tiến hóa: xây dựng cơ chế tự làm mới để thích ứng với biến động nhanh chóng của công nghệ và kinh tế toàn cầu.
• Nguồn nhân lực AI: định hướng TP. Hồ Chí Minh trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo, nơi hội tụ các nhân tài hàng đầu.

GS.TS Vũ Minh Khương cho rằng nếu được thiết kế dựa trên các “cánh sao” này, TP. Hồ Chí Minh có thể tự tạo ra nguồn lực lớn để dẫn dắt khu vực, giảm dần sự phụ thuộc vào ngân sách Trung ương.

Đề xuất cơ chế phân cấp, phân quyền và thẩm quyền ban hành văn bản

Thông tin tại hội thảo, PGS.TS Thái Thị Tuyết Dung, Trưởng Ban Pháp chế Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh, đề xuất một số cơ chế vượt trội cho Luật Đô thị đặc biệt. Về nguyên tắc phân cấp, phân quyền, bà Dung cho rằng cần trao cho HĐND và UBND đô thị đặc biệt quyền ban hành văn bản quy phạm pháp luật khác với quy định của Trung ương để thực hiện thẩm quyền địa phương, đồng thời bảo đảm phân quyền dứt khoát, không kèm điều kiện xin ý kiến hoặc xin phép lại từ cấp trên.

Về thẩm quyền xây dựng và ban hành văn bản quy phạm pháp luật, bà Dung nêu quan điểm Luật cần thiết lập cơ chế lập quy đặc thù, cho phép chính quyền đô thị chủ động ban hành văn bản không chỉ để thi hành luật mà còn để điều chỉnh, đơn giản hóa trình tự, thủ tục và thẩm quyền đang được quy định ở cấp Trung ương. Mục tiêu là đáp ứng yêu cầu cải cách hành chính, phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Tự chủ tài khóa, sandbox và tổ chức bộ máy theo hướng hiện đại

Ông Trần Cao Vinh, Phó Giám đốc Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh, cho rằng việc phân quyền thực chất và đổi mới tư duy lập pháp trong dự thảo Luật sẽ tạo đột phá về tài chính đô thị và quản lý đất đai, trong đó tự chủ tài khóa được xem là “mạch máu”. Ông cũng đề xuất thiết lập cơ chế sandbox cho fintech, tài sản số và các công nghệ chiến lược. Theo ông, mô hình chính quyền đô thị nên được tổ chức theo hướng hiện đại, linh hoạt, tái cấu trúc theo chức năng và cụm đô thị thay vì địa giới hành chính. Ông nhấn mạnh Luật Đô thị đặc biệt không chỉ là cơ chế riêng cho một địa phương mà còn có thể trở thành tiền lệ nhằm hoàn thiện thể chế cho các cực tăng trưởng của cả nước trong tương lai.

Về tổ chức bộ máy và thu hút nhân tài, bà Dung đề xuất trao quyền rộng hơn cho HĐND trong quyết định cơ cấu tổ chức, biên chế, thành lập hoặc giải thể cơ quan chuyên môn, đồng thời quy định cơ chế tự chủ đối với đơn vị sự nghiệp công lập. Trưởng Ban Quản lý Khu công nghệ cao TP. Hồ Chí Minh Nguyễn Kỳ Phùng đồng tình với hướng đi này nhưng lưu ý hai vấn đề: cơ chế kiểm soát và nguồn lực thực thi.

Ông Phùng nhấn mạnh: “Cơ chế tài chính là một trong những điểm nghẽn lớn. Để hướng tới một đô thị đặc thù tầm cỡ quốc tế, TP. Hồ Chí Minh cần nguồn lực tài chính đủ mạnh cùng các công cụ linh hoạt, do đó, cần thiết kế cơ chế tài chính đặc thù tương xứng để bảo đảm khả năng thực thi. Ngoài ra, cần thiết lập cơ chế kiểm soát độc lập và chế độ giải trình rõ ràng, trong đó, quy định cụ thể trách nhiệm của từng cá nhân, tổ chức trong quá trình triển khai.”

Định hình không gian phát triển đô thị theo hướng đa trung tâm

Tại hội thảo, thông tin liên quan đến định hướng phát triển của TP. Hồ Chí Minh cũng được đề cập theo hướng đa trung tâm, trong đó thành phố đã định hình không gian phát triển đô thị theo mô hình này; đồng thời có nội dung về việc thành lập Ban Chỉ đạo nghiên cứu, đề xuất xây dựng Luật Đô thị đặc biệt và xây dựng hệ số điều chỉnh giá đất mới sát thị trường, không “cào bằng”.