Thung lũng Silicon đối mặt với nỗi lo AI có thể thay thế việc làm khi làn sóng sa thải gia tăng

Tại HumanX, hội nghị công nghệ kéo dài bốn ngày ở San Francisco, bầu không khí tại khu vực cổng vào được nhấn mạnh bằng một bảng quảng cáo gây chú ý: “Ngừng tuyển con người.” Trên sân khấu chính, May Habib, Giám đốc điều hành nền tảng viết AI Writer, cho biết các lãnh đạo doanh nghiệp trong danh sách Fortune 500 đang trải qua “hoảng loạn tập thể” trước làn sóng trí tuệ nhân tạo.

Diễn biến: AI gắn với các đợt cắt giảm nhân sự

Nỗi lo này được củng cố bởi việc nhiều doanh nghiệp công khai đề cập AI trong các thông báo tinh gọn bộ máy. Salesforce cho biết đã sa thải 4.000 nhân viên hỗ trợ khách hàng và nêu rằng AI hiện đảm nhận 50% khối lượng công việc của bộ phận này.

Trong khi đó, Jack Dorsey, CEO của Block, công bố kế hoạch cắt giảm gần một nửa lực lượng lao động, viện dẫn các “công cụ thông minh” đã thay đổi căn bản cách doanh nghiệp vận hành.

Quan điểm trái chiều: “AI-washing” và các động cơ khác

Mặc dù nhiều ý kiến cho rằng AI là nguyên nhân trực tiếp dẫn tới cắt giảm, một số nhà kinh tế lại cho rằng doanh nghiệp có thể đang dùng AI như cái cớ cho các quyết định sa thải vốn xuất phát từ việc tuyển dụng quá mức trong giai đoạn trước, hoặc nhằm tiết giảm chi phí trước các khoản đầu tư lớn vào hạ tầng công nghệ.

Sam Altman, CEO OpenAI, từng gọi hiện tượng này là “AI-washing” – gắn mác AI để biện minh hoặc phóng đại hình ảnh. Tại HumanX, nhiều diễn giả cũng cho rằng AI đang được sử dụng như một lý do thuận tiện để cắt giảm lao động, dù họ dự báo sẽ có làn sóng thay đổi lớn.

Số liệu và lập luận tại hội nghị

Ông Matt Garman, CEO của Amazon Web Services, nhận định AI sẽ “thay đổi mọi công ty, mọi việc và mọi cách con người làm việc.”

Ở chiều ngược lại, Andrew Ng, nhà sáng lập DeepLearning.AI, phản bác rằng quan điểm “lập trình sẽ không còn cần thiết” có thể là “một trong những lời khuyên nghề nghiệp tệ nhất từng được đưa ra.” Ông cho rằng lập trình không lỗi thời; AI chỉ giúp nhiều người tiếp cận kỹ năng này dễ dàng hơn.

Một quan điểm khác tại Thung lũng Silicon nhấn mạnh rằng khi AI xử lý ngày càng nhiều nhiệm vụ kỹ thuật, các kỹ năng mang tính con người sẽ được định giá cao hơn. Greg Hart, CEO Coursera, cho biết số lượng người đăng ký các khóa học về tư duy phản biện trên nền tảng này đã tăng gấp ba trong năm vừa qua.

Florian Douetteau, CEO Dataiku (công ty Pháp chuyên về AI doanh nghiệp), cho rằng giá trị cốt lõi con người mang lại là “khả năng phán đoán.” Ông mô tả mô hình vận hành mới: AI làm việc suốt đêm, con người kiểm tra kết quả vào buổi sáng và hệ thống tiếp tục vận hành trong ngày.

Tuy nhiên, ông Douetteau cũng cảnh báo: “Chúng ta sẽ có một thế hệ chưa từng tự viết bất cứ điều gì từ đầu đến cuối trong suốt cuộc đời. Điều đó khá đáng lo ngại.”

Tác động đến thị trường lao động

Trong thực tế, các nhận định lạc quan có thể chưa phản ánh đầy đủ khó khăn của người lao động trẻ khi tìm việc làm đầu tiên. AI đã tự động hóa nhiều nhiệm vụ đầu vào vốn từng là bước đệm đào tạo tại nơi làm việc.

Nghiên cứu của quỹ đầu tư SignalFire cho thấy tuyển dụng ứng viên có dưới một năm kinh nghiệm tại các công ty công nghệ lớn ở Mỹ đã giảm 50% trong giai đoạn 2019-2024.

Nhận định: cần chuẩn bị cho tái cấu trúc việc làm

Cựu Phó Tổng thống Mỹ Al Gore cảnh báo thế giới cần chuẩn bị cho nguy cơ mất việc trong nhiều nhóm nghề đòi hỏi trí óc. Ông kêu gọi xây dựng các kế hoạch hành động cụ thể để xác định các nghề nghiệp bị đe dọa và hỗ trợ người lao động chuyển đổi nghề nghiệp, tránh lặp lại sai lầm của thời kỳ toàn cầu hóa.

Al Gore cho rằng sai lầm không nằm ở toàn cầu hóa mà ở việc “chúng ta đã không chuẩn bị cho các hệ quả của toàn cầu hóa,” đồng thời liên hệ tới làn sóng phi công nghiệp hóa sau xu hướng di chuyển sản xuất ra nước ngoài trong những thập kỷ 2000.

Ông cũng cho rằng nhiều người tránh thảo luận vì lo ngại điều đó có thể làm giảm sự hứng thú đối với công nghệ AI.

AI có thể mở ra một kỷ nguyên năng suất mới cho doanh nghiệp, nhưng đồng thời đặt thị trường lao động trước yêu cầu tái cấu trúc sâu sắc. Khi khẩu hiệu “ngừng tuyển con người” không còn chỉ là một thông điệp gây sốc, cuộc tranh luận về việc làm trong kỷ nguyên AI được cho là mới chỉ bắt đầu.