Việt Nam: Kiểm kê khí nhà kính và sáu bước cho doanh nghiệp lập kế hoạch giảm phát thải và tham gia thị trường carbon

Để chuẩn bị và tuân thủ các quy định kiểm kê khí nhà kính, doanh nghiệp cần nắm rõ danh mục phát thải, xác định phạm vi nguồn thải, cũng như nhận diện các nguồn phát thải lớn và các nguồn có tiềm năng giảm phát thải. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng nghiêm trọng, kiểm kê khí nhà kính đang trở thành yêu cầu bắt buộc đối với doanh nghiệp tại Việt Nam.

Khung pháp lý về kiểm kê và quản lý phát thải

Nghị định 06/2022/NĐ-CP và Nghị định 119/2025/NĐ-CP (sửa đổi, bổ sung Nghị định 06) đã đặt nền móng cho hệ thống quản lý phát thải khí nhà kính. Theo đó, doanh nghiệp được yêu cầu thực hiện kiểm kê và lập kế hoạch giảm phát thải.

Đáng chú ý, Nghị định 119 sửa đổi và bổ sung nhiều nội dung quan trọng, trong đó có cơ chế phân bổ và quản lý hạn ngạch phát thải. Quy định này cho phép doanh nghiệp linh hoạt hơn trong quản lý hạn ngạch, bao gồm khả năng chuyển nhượng, trao đổi hoặc sử dụng hạn ngạch để bù đắp phát thải. Đây được xem là bước quan trọng để vận hành thị trường carbon tại Việt Nam theo lộ trình.

Thách thức trong nhận diện đúng hoạt động kiểm kê

Một trong những thách thức lớn đối với doanh nghiệp là hiểu đúng danh mục phát thải, xác định nguồn phát thải lớn và các nguồn có khả năng giảm phát thải. Theo các chuyên gia, vẫn có tình trạng doanh nghiệp nhầm lẫn giữa kiểm kê khí nhà kính và đánh giá các khí thải ô nhiễm khác. Điều này cho thấy nhu cầu cần có hướng dẫn kỹ thuật chi tiết và hệ thống báo cáo trực tuyến để hỗ trợ doanh nghiệp thực hiện đúng yêu cầu.

Phạm vi doanh nghiệp phải kiểm kê khí nhà kính

Theo Quyết định 13/2024/QĐ-TTg, có 2.166 cơ sở thuộc các lĩnh vực phát thải phải tiến hành kiểm kê khí nhà kính. Các đối tượng bao gồm nhà máy nhiệt điện, cơ sở sản xuất công nghiệp, công ty kinh doanh vận tải hàng hóa, tòa nhà thương mại và cơ sở xử lý chất thải rắn.

Việc kiểm kê khí nhà kính không chỉ nhằm đảm bảo tuân thủ pháp luật mà còn tạo cơ hội tham gia thị trường carbon, thương mại hạn ngạch và tín chỉ carbon.

Quy trình xây dựng kế hoạch giảm nhẹ phát thải

Ông Nguyễn Tiến Hải, Giám đốc kỹ thuật của Công ty cổ phần Tư vấn Năng lượng và Môi trường, cho biết việc xây dựng kế hoạch giảm nhẹ phát thải cần được thực hiện theo sáu bước cơ bản. Theo đó, doanh nghiệp cần xác định phạm vi và mục tiêu của kế hoạch giảm nhẹ, đánh giá tính khả thi và thực hiện phân tích chi phí-lợi ích của các biện pháp. Cách tiếp cận này giúp doanh nghiệp đưa ra quyết định phù hợp và hiệu quả trong việc giảm phát thải.

Cơ hội từ hạn ngạch và tín chỉ carbon

Đối với các doanh nghiệp nằm trong danh sách được phân bổ hạn ngạch, cơ hội tham gia thị trường carbon có thể giúp đạt được giảm phát thải với chi phí tối ưu. Tuy nhiên, để phát triển các dự án tạo tín chỉ carbon, doanh nghiệp cần tuân thủ quy trình nghiêm ngặt và thường mất khoảng hai năm để tạo ra tín chỉ carbon.

Khuyến nghị cho doanh nghiệp trong giai đoạn thị trường carbon phát triển

Trong bối cảnh thị trường carbon đang phát triển, ông Hải khuyến nghị doanh nghiệp cần hiểu rõ danh mục phát thải, cập nhật thường xuyên các quy định mới và xác định cơ hội giảm phát thải. Việc tích hợp quản lý khí nhà kính vào vận hành doanh nghiệp và xây dựng chiến lược tham gia thị trường carbon được xem là yếu tố then chốt để biến thách thức thành cơ hội về nguồn thu và lợi nhuận.

Doanh nghiệp cũng được khuyến nghị chủ động xây dựng chiến lược trung hòa carbon và Net Zero để tham gia thị trường này. Giai đoạn thí điểm thị trường carbon đến năm 2028 là thời kỳ quan trọng để doanh nghiệp làm quen với MRV và các quy định xanh mới. Chuẩn bị sớm, củng cố dữ liệu và chọn đúng điểm đầu tư được kỳ vọng tạo lợi thế cạnh tranh và hỗ trợ tăng trưởng bền vững trong kỷ nguyên mới.

Toàn bộ nội dung bài viết được đăng trên Tạp chí Kinh tế Việt Nam số 14-2026, phát hành ngày 06/04/2026.