Hà Nội tăng tốc hạ tầng, áp lực xử lý phế thải ngày càng lớn

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội, khối lượng chất thải rắn xây dựng phát sinh trên địa bàn hiện đạt khoảng 10.000 tấn/ngày. Trong khi đó, ở điều kiện bình thường, lượng phế thải xây dựng của thành phố chỉ dao động khoảng 2.100 tấn/ngày.

Nguyên nhân chủ yếu đến từ việc Hà Nội đang đồng thời triển khai nhiều dự án hạ tầng quy mô lớn như 7 cây cầu vượt sông Hồng, các tuyến đường Vành đai cùng các dự án mở rộng Quốc lộ 1 và Quốc lộ 6.

Hiện nay, lượng chất thải xây dựng phát sinh từ hoạt động giải phóng mặt bằng và thi công được đưa về 4 điểm xử lý chính với tổng công suất khoảng 1.670 tấn/ngày.

Trong đó, khu chôn lấp tại Nguyên Khê có khả năng tiếp nhận khoảng 360 tấn/ngày. Ba điểm trung chuyển và tái chế bằng công nghệ nghiền tại Yên Sở, Phúc Lợi và Thư Lâm có tổng công suất khoảng 1.310 tấn/ngày.

Sau khi được xử lý, phần lớn phế thải xây dựng được nghiền thành cốt liệu tái chế để phục vụ công tác san nền và xây dựng hạ tầng.

Tuy nhiên, với khối lượng phát sinh thực tế lên tới khoảng 10.000 tấn/ngày, năng lực xử lý hiện hữu đang chịu áp lực rất lớn, tạo ra thách thức đối với công tác quản lý môi trường đô thị.

Để giảm tải cho hệ thống xử lý tập trung, Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội đang nghiên cứu phương án xử lý trực tiếp tại các công trường trọng điểm.

Theo đề xuất, các máy nghiền có công suất khoảng 500 tấn/ngày sẽ được bố trí ngay trong phạm vi dự án nhằm tái chế phế thải xây dựng tại chỗ. Giải pháp này được kỳ vọng giúp giảm khối lượng vận chuyển, tiết kiệm chi phí và hạn chế áp lực cho các khu trung chuyển hiện nay.

Song song với đó, các xã, phường được yêu cầu tiếp tục rà soát và bổ sung các điểm tập kết tạm thời phục vụ nhu cầu xử lý chất thải phát sinh từ hoạt động xây dựng, cải tạo nhà ở của người dân. Mỗi địa phương dự kiến bố trí từ một đến hai điểm tập kết phù hợp.

Về dài hạn, Hà Nội đang xúc tiến đầu tư thêm nhiều cơ sở xử lý và tái chế mới, gồm trạm trung chuyển và tái chế tại xã Chương Dương; nhà máy xử lý tại xã Dục Tú và xã Đông Anh; cùng khu tiếp nhận, tái chế chất thải xây dựng tại xã Tiến Thắng.

Thực tế tại nhiều dự án giao thông trọng điểm cho thấy áp lực xử lý phế thải đang hiện hữu rõ nét.

Tại khu vực dốc Vạn Kiếp, phường Hồng Hà, nơi đang triển khai giải phóng mặt bằng phục vụ dự án đường dẫn cầu Trần Hưng Đạo, hàng trăm ngôi nhà đã và đang được tháo dỡ. Sau mỗi ngày thi công, khối lượng lớn gạch đá, bê tông và cốt thép tiếp tục được tập kết tại hiện trường.

Nhiều khu vực xuất hiện những đống phế thải quy mô lớn, trong đó bê tông cốt thép chiếm tỷ trọng đáng kể. Đây là loại vật liệu có trọng lượng lớn, khó phân loại và đòi hỏi nhiều thời gian xử lý hơn so với các loại chất thải xây dựng thông thường.

Tình trạng tương tự cũng được ghi nhận tại các tuyến phố Nhân Hòa, Chính Kinh và Thượng Đình thuộc khu vực triển khai dự án đường Vành đai 2,5. Nhiều công trình nằm trong phạm vi thu hồi đất đang được tháo dỡ để phục vụ công tác bàn giao mặt bằng.

Tại các khu vực này, vật liệu phá dỡ như bê tông, gạch đá, cát sỏi được tập kết thành các bãi lớn ven công trường để chờ vận chuyển đến nơi xử lý.

Trong khi đó, dọc tuyến đường Tam Trinh, nơi đang thực hiện dự án mở rộng tuyến giao thông cửa ngõ phía Nam Thủ đô, nhiều công trình đã được giải tỏa hoàn toàn, để lại lượng lớn phế thải xây dựng tập kết thành từng đống cao trên mặt bằng.

Ông Nguyễn Văn Quý, Trưởng phòng Quản lý chất thải rắn, Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội, cho biết việc để chất thải tồn đọng kéo dài không chỉ ảnh hưởng đến mỹ quan đô thị mà còn tác động trực tiếp đến môi trường sống và sức khỏe cộng đồng.

Theo ông Nguyễn Văn Quý, thời gian tới thành phố sẽ tăng cường kiểm tra đột xuất hoạt động thu gom, vận chuyển và xử lý chất thải; đồng thời công khai các địa phương chậm khắc phục tồn tại để báo cáo UBND thành phố xem xét xử lý.

Trước áp lực môi trường từ các đại công trường, Chủ tịch UBND TP Hà Nội Vũ Đại Thắng đã ban hành Chỉ thị yêu cầu tăng cường các biện pháp bảo đảm vệ sinh môi trường trong quá trình triển khai các dự án đầu tư xây dựng.

Theo chỉ đạo, các chủ đầu tư và nhà thầu phải thực hiện nghiêm nguyên tắc thi công cuốn chiếu, hoàn thành đến đâu thu dọn đến đó, hạn chế đào hở kéo dài và nhanh chóng hoàn trả hạ tầng sau khi kết thúc từng hạng mục.

Các đơn vị thi công cũng phải chịu trách nhiệm toàn diện về vệ sinh môi trường tại công trường, bao gồm việc che chắn, phun sương dập bụi, bố trí khu vực rửa xe và bảo đảm phương tiện vận chuyển vật liệu, phế thải được vệ sinh sạch sẽ trước khi lưu thông trên đường.

Theo Đề án tổng thể quản lý chất thải rắn xây dựng trên địa bàn Hà Nội đến năm 2030, thành phố đặt mục tiêu thu gom và xử lý 90% lượng chất thải rắn xây dựng phát sinh tại khu vực đô thị.

Đáng chú ý, 60% khối lượng chất thải này sẽ được tái sử dụng hoặc tái chế thành vật liệu xây dựng phục vụ các công trình mới. Đồng thời, 100% dự án sử dụng vốn ngân sách được yêu cầu ưu tiên sử dụng vật liệu tái chế thay thế một phần vật liệu khai thác từ tài nguyên thiên nhiên.

Để thực hiện mục tiêu trên, Hà Nội dự kiến đầu tư khoảng 27,2 tỷ đồng cho các nhiệm vụ quản lý, giám sát, phát triển hạ tầng xử lý, ứng dụng công nghệ và nâng cao năng lực tái chế chất thải xây dựng.

Từ góc độ môi trường đô thị, việc đồng loạt triển khai các dự án hạ tầng quy mô lớn đang tạo ra áp lực chưa từng có đối với hệ thống xử lý chất thải xây dựng của Hà Nội. Đây là thách thức không chỉ liên quan đến năng lực thu gom mà còn đặt ra yêu cầu về các giải pháp tái chế hiệu quả nhằm giảm phụ thuộc vào các bãi chôn lấp truyền thống.

Bên cạnh đó, xu hướng tận dụng phế thải xây dựng và tro xỉ để sản xuất vật liệu xây dựng đang ngày càng được nhiều địa phương và doanh nghiệp quan tâm. Việc phát triển chuỗi tái chế khép kín không chỉ giúp giảm gánh nặng môi trường mà còn góp phần thúc đẩy kinh tế tuần hoàn trong lĩnh vực xây dựng và hạ tầng.

Ông Nguyễn Văn Vinh, Chủ tịch HĐQT, Tổng giám đốc Tập đoàn AMACCAO, cho biết doanh nghiệp đang đề xuất xây dựng hệ sinh thái môi trường đồng bộ tại Khu xử lý chất thải rắn Xuân Sơn.

Theo đó, hệ sinh thái này gồm khu liên hợp xử lý chất thải và tái chế vật liệu xây dựng, bãi chôn lấp tro bay, Nhà máy Xử lý rác phát điện AMACCAO - Thành Công và dự án khu phức hợp sinh thái Xuân Sơn kết hợp phục hồi môi trường bãi chôn lấp cũ.

Ông Nguyễn Văn Vinh cho biết Nhà máy Điện rác Seraphin hiện phát sinh khoảng 300 tấn tro xỉ mỗi ngày. Dù nguồn vật liệu này có khả năng tái chế thành vật liệu xây dựng hoặc sử dụng trong các dự án giao thông, đầu ra vẫn gặp khó khăn do chưa được áp dụng rộng rãi trong danh mục vật liệu của nhiều công trình.

Trong bối cảnh hàng loạt dự án hạ tầng chiến lược đang được đẩy nhanh tiến độ, bài toán xử lý và tái chế phế thải xây dựng được xem là một trong những nhiệm vụ quan trọng của Hà Nội trong giai đoạn tới. Việc mở rộng năng lực xử lý, thúc đẩy tái chế và hình thành các mô hình kinh tế tuần hoàn sẽ góp phần giảm áp lực môi trường, đồng thời bảo đảm tiến độ phát triển đô thị và hạ tầng của Thủ đô.