Kinh tế Iran đối mặt với những khó khăn mới giữa bối cảnh xung đột

Lạm phát tại Iran đã ở mức gần 50% trước khi xung đột nổ ra và đang tiếp tục leo thang, trong bối cảnh tăng trưởng kinh tế suy giảm mạnh. Theo ước tính của IMF công bố hồi tháng 1, GDP thực của Iran chỉ tăng 0,3% trong năm 2025, giảm so với mức 3,7% năm 2024 và 5,3% năm 2023. Trước khi chiến sự bắt đầu, lạm phát đã gần 50% vào tháng 2.

Diễn biến kinh tế sau hơn 5 tuần xung đột

Sau hơn 5 tuần xung đột, các vấn đề kinh tế được cho là trở nên nghiêm trọng hơn. Ngoài tâm lý lo ngại bị tấn công hàng ngày, giá cả nhiều mặt hàng thiết yếu tăng nhanh, tạo thành một vòng xoáy lạm phát mới.

Giá thực phẩm và nhu cầu hằng ngày được ghi nhận tăng mạnh. Tại khu vực ngoại ô Tehran, Amir (40 tuổi) cho biết giá bánh mỳ tăng từ 700.000 rial lên 1 triệu rial (khoảng 0,75 USD). Một người quen phải trả 180 triệu rial cho một loại thuốc chữa ung thư, trong khi trước đây chỉ khoảng 3 triệu rial. Tại trung tâm Tehran, quán cà phê Dobar được cho là đã tăng giá 25% đối với tất cả mặt hàng trong một ngày. Ở vùng tây bắc, nơi nhập khẩu từ Thổ Nhĩ Kỳ thường dồi dào, một số mặt hàng được cho là tăng gấp 3 lần so với mức bình thường.

Sự mất giá của đồng rial và phát hành tiền mệnh giá cao

Do lạm phát diễn ra nhanh chóng, Ngân hàng Trung ương Iran đã phát hành tờ tiền 10 triệu rial, là mệnh giá cao nhất đang lưu hành. Trước đó khoảng một tháng, cơ quan này ra mắt tờ 5 triệu rial, cũng là kỷ lục tại thời điểm đó, phản ánh sự mất giá mạnh của đồng tiền kể từ sau cuộc xung đột năm ngoái với Mỹ và Israel.

Tác động lên việc làm và hoạt động kinh doanh

Khi chi phí sinh hoạt tăng, áp lực lên ngân sách hộ gia đình gia tăng. Nhiều người cũng rơi vào tình trạng mất việc hoặc làm việc tạm thời do doanh nghiệp đóng cửa. Chợ trên khắp nước rút ngắn thời gian mở cửa; các công ty xây dựng sa thải lao động, trong đó có một phần là lao động nhập cư từ Afghanistan.

Faizullah Arab, thợ sơn 23 tuổi, cho biết khi chiến sự bắt đầu, cơ hội việc làm trở nên hiếm hoi và mọi người ngừng xây dựng. Walijan Akbari, lao động 42 tuổi, nói thêm rằng các chủ doanh nghiệp ra nước ngoài khiến hoạt động kinh doanh dừng lại.

Những người phụ thuộc vào Internet hoặc thương mại điện tử cũng gặp khó khăn khi mạng nội địa bị hạn chế trong thời kỳ chiến sự. Một phụ nữ 35 tuổi làm việc trong lĩnh vực tài chính tại Isfahan cho biết sa thải hàng loạt, đóng cửa trên diện rộng khiến tình hình trở nên “quá sức chịu đựng”.

Rủi ro dài hạn từ các lĩnh vực bị không kích

Các cuộc không kích nhằm vào ngành thép và các cơ sở hóa dầu, cầu đường được cho là có thể để lại tác động dài hạn lên nền kinh tế.

Nhận định về hệ thống ngân hàng và khả năng phát sinh thêm cú sốc

Adnan Mazarei, cựu quan chức IMF về Trung Đông, nhận định hệ thống ngân hàng vẫn là vấn đề đáng lo ngại. Theo ông, trước khi xung đột nổ ra, các ngân hàng đã ở trong tình trạng khó khăn, dễ tổn thương với bảng cân đối kế toán yếu. Ông cho rằng lĩnh vực này sẽ chịu thêm cú sốc khi người tiêu dùng và doanh nghiệp không thể trả nợ.

Trong thời gian chiến sự, việc rút tiền tại ATM bị hạn chế nhằm ngăn rút tiền hàng loạt. Tuy nhiên, thẻ và dịch vụ ngân hàng trực tuyến nhìn chung vẫn hoạt động trong phần lớn thời gian xung đột.

Mazarei cũng nhắc đến vụ sụp đổ gần đây nhất là Ayandeh Bank, một trong những ngân hàng tư nhân lớn nhất nước này. Ông cho rằng Iran có thể cần thêm các gói cứu trợ hoặc buộc ngân hàng trung ương in thêm tiền; đồng thời cảnh báo việc tăng cung tiền có thể tiếp tục đẩy lạm phát lên cao hơn.

Hà Thu (theo AFP)