Việt Nam đối mặt với chi phí vận chuyển tăng lên do căng thẳng tại Trung Đông ảnh hưởng đến logistics; Chính phủ và Bưu điện Việt Nam đề xuất các biện pháp ngắn hạn và dài hạn.

Từ đầu tháng 3/2026, chi phí vận tải biển tăng mạnh khoảng 25–35%, kéo theo thời gian vận chuyển hàng nông sản sang châu Âu kéo dài thêm 7–14 ngày. Nguyên nhân được nêu gồm căng thẳng tại Trung Đông và giá nhiên liệu leo thang. Hệ quả là chi phí sản xuất nông nghiệp tăng khoảng 3–5%, làm suy giảm sức cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam trong bối cảnh sức mua toàn cầu giảm.

Trong chuỗi cung ứng, việc lịch trình vận tải thay đổi khiến nhiều lô hàng nông sản tươi như xoài, thanh long, sầu riêng phải nằm chờ tại cảng. Điều này làm giảm chất lượng, đồng thời đẩy chi phí bảo quản lên cao. Ở lĩnh vực thủy sản, các đơn hàng cá tra sang Trung Đông cũng phải tạm hoãn hoặc giãn tiến độ, khiến doanh nghiệp đối mặt rủi ro “tiến thoái lưỡng nan”: tiếp tục giao hàng thì rủi ro cao, còn dừng lại thì nguy cơ mất thị trường.

Diễn biến chi phí và rủi ro trong logistics

Căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông và biến động giá năng lượng đang tạo áp lực lên doanh nghiệp trong toàn bộ chuỗi cung ứng, từ nhiên liệu, cước vận chuyển đến bảo hiểm và chi phí vận hành. Các gián đoạn tại khu vực này làm gia tăng rủi ro chậm trễ, thiếu ổn định lịch trình, ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệp logistics.

Với vận tải đường biển, ảnh hưởng được ghi nhận nặng nhất ở các tuyến Trung Đông. Việc một số hãng tàu dừng nhận hàng hoặc chuyển hướng sang cảng thay thế (ví dụ qua Ấn Độ) làm phát sinh chi phí chuyển cảng, cước mới và chỉnh sửa chứng từ, ước tính khoảng 6.000 USD/container. Ngoài ra, phụ phí chiến tranh được nêu ở mức 1.000–1.500 USD/TEU; phụ phí nhiên liệu tăng mạnh, trong đó tuyến châu Á tăng 50–150 USD/TEU và tuyến châu Âu, Mỹ tăng 150–200 USD/TEU.

Đối với vận tải hàng không, biến động giá dầu khiến cước bay tuyến châu Á tăng 20–50%, trong khi tuyến châu Âu và Mỹ tăng khoảng 33–50%. Việc phụ phí nhiên liệu thay đổi theo ngày hoặc tuần làm báo giá khó dự đoán, khiến doanh nghiệp logistics phải gồng lỗ ngắn hạn đối với các hợp đồng cam kết tải dài hạn. Cước vận tải đường bộ cũng được nêu tăng 30–35% theo giá dầu, do hợp đồng cố định thường có độ trễ điều chỉnh giá.

Biện pháp ứng phó theo hai giai đoạn

Trước tình hình chi phí tăng và rủi ro giao hàng, Bộ Nông nghiệp và Môi trường xây dựng các kịch bản ứng phó theo hai giai đoạn.

Ngắn hạn

• Kiến nghị Chính phủ ổn định giá vật tư đầu vào như phân bón và xăng dầu; xem xét giảm thuế nhập khẩu đối với mặt hàng thiết yếu.
• Mở rộng tín dụng, giảm lãi suất và hỗ trợ vốn lưu động để tránh đứt gãy chuỗi cung ứng.
• Triển khai cơ chế thu mua dự trữ lúa gạo và làm việc với các hãng tàu nhằm ổn định tuyến vận chuyển, hạn chế hủy chuyến đột ngột.

Dài hạn

• Tái cấu trúc ngành nông nghiệp, đa dạng hóa thị trường để giảm phụ thuộc vào các khu vực rủi ro địa chính trị.
• Đẩy mạnh tiêu thụ nội địa và nâng cao chất lượng sản phẩm để thâm nhập sâu hơn vào các thị trường ổn định như EU, Mỹ và Nhật Bản.
• Tăng cường khả năng chống chịu của ngành trước các cú sốc từ bên ngoài.

Trường hợp Vietnam Post: tối ưu chi phí và điều tiết khai thác

Với Tổng công ty Bưu điện Việt Nam (Vietnam Post), biến động giá nhiên liệu tạo áp lực trực tiếp lên chi phí vận hành, đặc biệt là chi phí vận chuyển, trung chuyển và tổ chức khai thác trên toàn mạng lưới. Doanh nghiệp chịu tác động kép: vừa phải bảo đảm chất lượng dịch vụ và tiến độ phát hàng, vừa phải kiểm soát chi phí để duy trì hiệu quả sản xuất kinh doanh và năng lực cạnh tranh.

Vietnam Post cho biết đã triển khai các giải pháp như tăng cường rà soát và tối ưu chi phí vận hành; điều tiết sản lượng và tải trọng hợp lý để nâng hiệu quả khai thác. Doanh nghiệp cũng nghiên cứu điều chỉnh chính sách giá và phụ phí ở mức phù hợp nhằm bù đắp một phần chi phí tăng thêm nhưng vẫn bảo đảm hài hòa với khả năng chấp nhận của thị trường và khách hàng.

Bên cạnh đó, Vietnam Post thắt chặt giám sát KPI ở công đoạn thu gom để rút ngắn thời gian toàn trình; đồng thời tăng cường kiểm soát, khai thác lại hàng hóa trước khi xuất nhằm tránh hư hại hoặc phát sinh chi phí vận chuyển do tăng trọng lượng quy đổi (DIM).

Về phía kiến nghị, Vietnam Post đề xuất các cơ quan chức năng tiếp tục điều hành ổn định thị trường xăng dầu, đảm bảo nguồn cung liên tục; có chính sách hỗ trợ giảm áp lực chi phí, hoàn thiện hạ tầng đa phương thức và đẩy mạnh chuyển đổi số. Về dài hạn, doanh nghiệp kiến nghị cơ chế khuyến khích đầu tư phương tiện tiết kiệm nhiên liệu và nâng cao sức chống chịu cho chuỗi cung ứng.

Khuyến nghị đối với khách hàng và doanh nghiệp

Vietnam Post khuyến nghị khách hàng đóng, bọc kiện hàng cẩn thận; khai thông tin hàng hóa chi tiết và địa chỉ rõ ràng; tránh thay đổi thông tin đơn hàng làm gián đoạn thời gian vận chuyển hoặc ảnh hưởng đến việc khai thác hàng hóa khi phát hiện các mặt hàng không được khai báo. Đặc biệt, doanh nghiệp lưu ý hạn chế gửi các mặt hàng giá trị cao đi các khu vực nhạy cảm.

Quan sát thị trường và định hướng chuyển dịch

Nhiều doanh nghiệp xuất khẩu ghi nhận cước vận tải biển có tính chu kỳ. Một số trường hợp được nêu cho thấy cước có thể tăng mạnh trong các giai đoạn trước biến động chính sách thương mại, sau đó dần ổn định. Trong bối cảnh hiện tại, các doanh nghiệp cho rằng cần theo dõi sát diễn biến để tư vấn kịp thời cho đối tác.

Về chiến lược mặt hàng và thị trường, một số doanh nghiệp chuyển trọng tâm sang nông sản và các thị trường gần, ổn định hơn. Với các thị trường như Nhật Bản, Hàn Quốc và Trung Quốc, doanh nghiệp nêu rủi ro logistics thấp hơn so với tuyến Trung Đông do thời gian vận chuyển và khả năng gián đoạn. Đồng thời, việc phân loại sản phẩm ngay từ đầu vào và phân cấp chất lượng được nhấn mạnh nhằm giảm lãng phí và tối ưu tiêu thụ.

Ở góc độ ngành giống cây trồng, biến động địa chính trị và chi phí vận chuyển, bảo hiểm tăng cao được cho là đang đẩy giá hạt giống nhập khẩu lên mức rủi ro. Nhóm hạt giống rau được nêu là Việt Nam phải nhập khẩu khoảng 85–90% nguồn cung; với lúa lai, tỷ lệ phụ thuộc nhập khẩu khoảng 70–75%.

Trước khó khăn, các doanh nghiệp trong Hiệp hội Thương mại Giống cây trồng Việt Nam được nêu đã tiết giảm chi phí, tối ưu hóa chuỗi sản xuất và chấp nhận giảm lợi nhuận để hỗ trợ nông dân. Ngành cũng được định hướng tái cấu trúc, tăng ứng dụng công nghệ thông tin và AI trong quản trị, đồng thời nâng cao năng lực tự chủ thông qua dự báo, nghiên cứu chọn tạo giống mới và điều chỉnh chính sách để giảm dần phụ thuộc nhập khẩu.

Tác động và triển vọng

Tổng hợp từ các nội dung được nêu, xung đột tại Trung Đông và giá nhiên liệu tăng đang làm chi phí logistics tăng đồng thời trên nhiều phương thức vận tải, làm gia tăng rủi ro chậm trễ và thiếu ổn định lịch trình. Điều này gây áp lực lên doanh nghiệp trong vận tải, logistics và cả các ngành sản xuất nông nghiệp, thủy sản.

Trong khi chờ thị trường ổn định hơn, các doanh nghiệp được khuyến nghị duy trì chăm sóc khách hàng và giữ quan hệ đối tác, đồng thời chủ động chuẩn bị nguồn hàng, hoàn thiện chứng chỉ pháp lý và sẵn sàng chuyển hướng thị trường khi điều kiện vận tải cải thiện.