Cơn ác mộng Thung lũng Silicon: khoảng 165.000 nhân viên công nghệ bị sa thải khi AI được nêu làm căn cứ

Theo The Guardian, hàng chục ngàn lao động công nghệ đang đối mặt với một thực tế khắc nghiệt: những công việc từng được trả lương cao và được xem là tương đối an toàn giờ không còn đảm bảo, trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo (AI) được mở rộng và triển vọng nghề nghiệp không còn sáng sủa như một thập kỷ trước.

Diễn biến cắt giảm nhân sự tại các công ty công nghệ

Trong khi các công ty công nghệ Mỹ đẩy mạnh đầu tư cho AI, họ đồng thời cắt giảm số lượng lớn nhân sự. Một số trường hợp nổi bật gồm:

• Microsoft: sa thải 15.000 nhân viên vào năm trước.
• Amazon: cắt giảm 30.000 người trong vòng sáu tháng.
• Block: loại bỏ hơn 4.000 nhân sự, tương đương khoảng 40% lực lượng vào tháng 2.
• Meta: sa thải trên 1.000 người trong nửa năm qua và có thể cắt tiếp tới 20% trong thời gian tới, theo Reuters.
• Oracle: tiếp tục cắt hàng nghìn người.
• Pinterest và Atlassian: cắt giảm khoảng 10–15% lực lượng lao động.

Tổng số lao động bị sa thải trong vòng một năm qua được ước tính vượt quá 165.000 người, theo Layoffs.fyi.

AI đang thay đổi cách làm việc, nhưng không đồng nghĩa “thay thế ngay lập tức”

Nhiều công cụ AI tạo sinh như ChatGPT, Claude và Gemini được kỳ vọng sẽ tự động hóa các nhiệm vụ tốn thời gian, giúp con người tập trung vào công việc phức tạp hơn. Về dài hạn, AI có thể vận hành như một “tác nhân” tự động hoàn thành nhiệm vụ và thậm chí thay thế một số vai trò hoặc chức năng kinh doanh.

Tuy nhiên, theo ghi nhận trong bài viết, người lao động lại là nhóm chịu tác động sớm nhất khi họ ngày càng được khuyến khích hoặc chịu áp lực phải sử dụng AI nhiều hơn. Dù vậy, kết quả không phải lúc nào cũng khớp với kỳ vọng của lãnh đạo.

Áp lực tăng lên từ yêu cầu sử dụng AI

Với nhiều kỹ sư, việc dùng AI đã trở thành yêu cầu cơ bản. Nhưng điều này tạo ra thách thức mới: AI có thể viết mã nhanh hơn, trong khi khâu kiểm tra và đánh giá mã trở nên khó theo kịp.

Một kỹ sư cho biết: “Lượng mã bây giờ tăng gấp ba lần vì AI viết nhanh hơn, nhưng chúng tôi không theo kịp việc kiểm tra.” Một nhà thiết kế UX từng làm việc tại Amazon Web Services cũng nói nhóm của anh đang thử nghiệm hai công cụ AI nội bộ, nhưng “cả hai chưa sẵn sàng”, trong khi vẫn phải làm việc với chúng.

Mức độ đóng góp của AI trong quy trình

Google cho biết AI đã đóng góp tới 50% mã trong báo cáo tài chính gần đây nhất. Trong khi đó, người đứng đầu kỹ thuật của Block cho biết khoảng 90% mã nguồn của công ty hiện được tạo ra “một phần hoặc hoàn toàn với sự hỗ trợ của AI.”

Những rào cản kỹ thuật và rủi ro khi chuyển đổi bằng AI

Dù AI cải thiện tốc độ, các chuyên gia cho rằng công nghệ này vẫn chưa đạt năng lực như nhiều người kỳ vọng. Stephan Rabanser (Princeton) nhận định các công cụ tạo sinh có thể gặp khó khăn trong việc đưa ra câu trả lời đồng nhất cho cùng một yêu cầu, đặc biệt khi khác biệt về người dùng và điều kiện sử dụng tăng lên.

Ông nhấn mạnh độ tin cậy là thách thức then chốt trong quá trình chuyển đổi lao động, đồng thời cảnh báo nhiều doanh nghiệp có thể đối mặt với các dự án AI thất bại hoặc cho kết quả không như kỳ vọng.

Vấn đề dữ liệu và nguy cơ sai lệch

Stuart Russell (UC Berkeley) cho rằng AI cần một lượng dữ liệu khổng lồ để đạt hiệu suất “đủ tốt”, trong khi dữ liệu chất lượng cao ngày càng khan hiếm. Trong nhiều trường hợp, dù dữ liệu thiếu, chatbot vẫn có thể trả lời tự tin nhưng sai lệch, dẫn đến các giao dịch sai hoặc làm hỏng hệ thống dữ liệu.

Học liên tục và “nhớ” những gì đã xử lý

Ethan Mollick (Wharton) cũng chỉ ra AI gặp khó khăn trong việc học liên tục và ghi nhớ những gì đã xử lý trước đó.

“Nhà máy trong bóng tối” và rủi ro vận hành

Một số công ty đã triển khai các ứng dụng nâng cao, thậm chí cho phép AI viết toàn bộ mã và đưa sản phẩm ra thị trường mà không qua sự giám sát của con người. Mollick gọi đây là các “nhà máy trong bóng tối” – hệ thống vận hành gần như không có sự giám sát.

Việc đầu tư theo hướng này có thể kéo theo nhiều rủi ro, từ thua lỗ tài chính, tổn hại danh tiếng đến trải nghiệm khách hàng tiêu cực.

AI có phải nguyên nhân trực tiếp của sa thải?

Bài viết nêu rằng hiện chưa có bằng chứng rõ ràng cho thấy AI là nguyên nhân trực tiếp của các đợt sa thải. Một số nhà nghiên cứu và chuyên gia cho rằng nhiều công ty có thể đang phóng đại vai trò của AI để biện minh cho việc cắt giảm nhân sự trong bối cảnh thị trường lao động yếu và chi phí tăng.

Ryan Nunn (Yale) cho rằng rất dễ nhầm lẫn giữa tác động của AI tạo sinh và sự yếu đi của thị trường lao động: “Chúng tôi chưa thấy có sự thay đổi khác biệt rõ ràng đối với nhóm lao động bị tác động trực tiếp từ AI.” Thomas Malone (MIT) cũng nhận định việc đổ lỗi cho AI khiến câu chuyện trở nên dễ kể hơn, và tốc độ phổ biến của công nghệ mới trong lịch sử từng đi kèm hiện tượng phóng đại tác động.

Trường hợp Pinterest

Khi Pinterest thông báo cắt giảm gần 15% nhân sự vào tháng 1, công ty cho biết lý do là tái phân bổ nguồn lực sang các nhóm tập trung vào AI. Tuy nhiên, một nhân viên cho rằng việc sa thải chủ yếu nhằm tái cấu trúc hoạt động chứ không phải do AI; sau đó Pinterest bác bỏ tuyên bố này.

Tác động lên kỳ vọng thị trường và phản ứng cổ phiếu

Với giới đầu tư Phố Wall, tiềm năng tiết kiệm chi phí và lợi thế cạnh tranh từ AI là yếu tố hấp dẫn. Nhà phân tích Joseph Feldman cho rằng việc cắt giảm nhân sự có thể đồng nghĩa với năng suất trên mỗi nhân viên tăng lên và lợi nhuận được cải thiện.

Trong trường hợp Block, sau khi CEO Jack Dorsey liên hệ các đợt sa thải với mức tăng sản lượng nhờ AI, cổ phiếu Block đã tăng khoảng 20%. Tuy nhiên, chỉ hai tuần sau đợt tăng giá ban đầu, cổ phiếu giảm khoảng 6% khi nhà đầu tư đặt câu hỏi về rủi ro khi triển khai AI.

Oracle tăng 7,5% sau khi công bố sa thải nhưng nhanh chóng quay lại mức trước đó. Amazon cũng tăng sau đợt cắt giảm tháng 1, song sau đó suy giảm khi thị trường đặt câu hỏi về chi tiêu cho AI.

Triển vọng dài hạn: tác động lên việc làm vẫn chưa rõ ràng

Mollick cho rằng trong vài năm tới, AI sẽ tạo ra những thay đổi đáng kể, đặc biệt trong lĩnh vực lập trình và cách công việc được tổ chức. Dù vậy, các hệ quả cụ thể đối với thị trường lao động vẫn chưa được xác định rõ ràng.

Nguồn: The Guardian